حذف هویت سیاسی جان فشانان قهرمان کمونیست، با کدام توجیه و کدام منطق!

      احمد موسوی

روز دوشنبه 22 اکتبر ( 30 مهر 86) صدامین شماره "پیام فدائی"، ارگان چریکهای فدائی خلق، توسط یکی از رفقا برایم امیل شد. نظاره گر سرتیترهای مطالب نوشته شده در صدامین شماره پیام فدائی، بودم که چشمم به مصاحبه رفیق محمود خلیلی افتاد. محمود از بازماندگان کشتار جمعی تابستان 67 است. آشنایی من با محمود  به نخستین روزهای ورود من به بند یک واحد یک قزل حصار در شهریور 62 می رسد.  از همان روزهای نخست با ورود من به اتاق 22 ، رفاقت دیرینه و ماندگاری میانمان شکل گرفت که تا به امروز بی هیچ خدشه ای استمرار پیدا کرده است. نوشته ها و مصاحبه های محمود، همیشه حس خوب ارزش های مبارزاتی را در من بر انگیخته است. علاقه مندی من به محمود، بر بستر رفاقت سال های زندان و پس از آن در روزگار تبعید، احساس من نسبت به نوشته های او، که معمولا خواندن مطالب او را در صدر اوقات مطالعه آزادم جای داده است، مرا بر آن داشت که قبل از هر چیز، مصاحبه او را بخوانم.

مصاحبه رفیق خوبم محمود، علاوه بر آنچه که خود در دوران بازجویی متحمل شده ، تصویر روشنی ست از دو نیمه متضاد زندان. یک سو، رژیم و شکنجه گرانش قرار دارند، که کمر بر نابودی انسان های مبارز و کمونیست بسته اند و در این مسیر تا بدان جا پیش رفتند که حتا رفقایمان را  در زیر شکنجه به قتلگاه فرستادند. و در نیمه دیگر آن، زندانیان و مقاومت ماندگارشان بر جای مانده است. راز این بخش از زندان و زوایای پنهان آن، اگر چه تا کنون عمدتا مکشوف نشده است، اما نمونه هایی در خاطرات رفقای زندانی، از جمله محمود وجود دارد که جان فشانان کمونیست و مبارز، با قهرمانی شان، با پذیرش مرگ زیر شکنجه، قامت شکنجه گران را شکسته اند. تا پرچم مقاومت و افتخار را بر فراز جنبش نوین کمونیستی ایران در اهتزاز نگه دارند.

آنچه مرا بر آن داشته تا این سطور را بنویسم، تکرار جنبه های قوت و ماندگار مصاحبه محمود نیست. بلکه توقف کردن و تامل نمودن بر موضوع ظریفی ست، که در این مصاحبه به عنوان یک بینش، خود را نشان داده است. از لحظه ای که مصاحبه را خوانده ام تا کنون، زخم بینش حذف هویت سیاسی جان فشانان قهرمان کمونیست بر حنجره ام مانده است. خصوصا به کار گیری این شیوه برخورد به جانفشانان کمونیست، از طرف رفیقی نمایندگی شده است، که هرگز تصور نمی کردم رفیق خوبم محمود، به  چنین جایگاه هولناکی در غلتد. اگر غیر از محمود کس دیگری به این شیوه متصل می شد شاید می توانستم به راحتی از کنارش بگذرم. موضع محمود در بکار بستن این شیوه، سر فصلی شده است تا نشریه "پیام فدائی" در رویکرد به آن، گامی فراتر از محمود بگذارد. و اینک بیان موضوع  و تاملی بر انگیزه حذف هویت سیاسی جان فشانان کمونیست.

محمود مصاحبه خود را با معرفی خودش اینگونه آغاز می کند: محمود خلیلی هستم. متولد یکی از روستا های لرستان.  من در تاریخ 4 آبان 60 ساعت 9 صبح در حوالی محل کارم در تهران (کوچه برلن ) با راهنمائی، همراهی ومشارکت مستقیم خواهر زاده ام که یک بسیجی بود بهمراه برادر یکی از دوستان دبیرستانیم که از قدیم با همدیگر معاشرت فراوانی داشتیم و آنها از تفکرات من مطلع بودند، دستگیر شدم.

این کل مطلبی ست که محمود راجع به خودش به خواننده مصاحبه اش ارائه می دهد. او حتا اشاره ای هم به هویت سیاسی اش در هنگام دستگیری نمی کند. تا اینجای مسئله هیچ ایرادی بر او نیست. حق طبیعی هر انسان مبارز و سیاسی است که در مقابل هویت سیاسی گذشته خودش سکوت اختیار کند، منتقد هویت سیاسی گذشته خود باشد،  به نفی آن بپردازد یا فراتر از آن، هویت سیاسی - تشکیلاتی گذشته اش را مو جب "شرمساری" خود بداند. یا از منظر تواضع، فرا طبقاتی و فرا سازمانی از بیان آن بگذرد. یا چه میدانم  شاید اصلا بیان هویت سیاسی گذشته و حال، هیچ اهمیت و جایگاهی در زندگی سیاسی فعلی او نداشته باشد.  اما تسری این شیوه در برخورد به دیگر مبارزان و جانفشانان کمونیست، آنهم زمانی که می خواهیم از قهرمانی ها، فداکاری ها و مقاومتشان در شکنجه گاه های رژیم جمهوری اسلامی برای مردم و ثبت در تاریخ بگوییم یا بنویسیم. و یا فراتر از آن به خواهیم از آنان به عنوان چهره های ماندگار جنبش کمونیستی ایران و الگویی از مقاومت و پایداری در پیش روی جوانان مبارز و نسل های آینده قرار دهیم، حذف هویت سیاسی آنان نه تنها نمی تواند رویکردی از سر بی توجهی، فراموشی یا سهل انگاری تلقی شود، بلکه در خوشبینانه ترین حالت علاوه بر جفا به این رفقا ی جانفشان، تداعی کننده کینه و عداوت نویسنده است نسبت به گرایش فکری و سازمانی که این رفقا به آن تعلق داشته اند.

رفیق محمود در مصاحبه با نشریه "پیام فدائی"، در پاسخ به این سوال که " آیا کسانی را می شناسید که در زندان به چهره های مقاومت تبدیل شدند؟ اگر آری، لطفا نام آن ها را بگوئید"، چنین پاسخ می دهد:"چهره های مقاوم در زندان کم نبودند و کسانی که شاخص مقاومت باشند هم کم نبودند. البته خیلی از چهره ها، هیچگاه شناخته نشدند و هیچ زمانی نامی از آنها برده نخواهد شد. این چهره های گمنام، برگهای زرین مقاومت در زندان بودند. اما از کسانی که من می شناسم ومی توانم نام ببرم :

1- منصور اسکندری (دکتر مهران )، از زندانیانی که شخص لاجوردی شناسائی کرده بود و براساس گفته خیلی از زندانیان، خود لاجوردی شخصا در شکنجه و بازجوئی او شرکت داشت .

2

- وازگن منصوریان، از بچه های رده بالای پیکار که در زیر شکنجه علیه رژیم شعار می داده.

3- زهرا(اشرف)بهکیش، پس از نجات او از خودکشی با سیانور به شدت شکنجه و در زیر شکنجه به جانفشانان مبارزه طبقاتی پیوست.

4- علیرضا سپاسی آشتیانی که شرح ما وقع او یکی از حماسی ترین مقاومت های زندان بود.

5- رفیق گمنامی از کرمانشاه....

6- «باراباس»، نام مجاهد 16ساله ای بود که  بر اساس تعریف های زندانیان (سینه به سینه) به طور حماسی در مقابل شکنجه گران ایستاده بود و مقاومتش زبان زد بود".(تاکید ها از من است).

برخورد دوگانه محمود نسبت به هویت سیاسی این" برگ های زرین مقاومت در زندان"، آنچنان آشکار و شبهه بر انگیز است، که با هیچ توجیه و منطقی قابل پذیرش نیست. محمود وقتی از منصور اسکندری(دکتر مهران)، اشرف بهکیش و علیرضا سپاسی آشتیانی(1) نام می برد حتا حاظر نیست به اندازه "باراباس"، آن جوان شانزده ساله مجاهد، هویت سیاسی این جان باختگان کمونیست را بیان کند.

رفقائی که مقاومت شان در زندان جمهوری اسلامی، بر اساس مصاحبه خود محمود، آنچنان برجسته بوده که می تواند افتخاری برای آسمان پر ستاره جنبش نوین کمونیستی ایران یاشد.

اگر چه محمود در پاسخ به سوالی دیگر که جلو تر از سوال فوق مطرح شده، با آوردن نام "سپاسی آشتیانی" در کنار نام "حسین روحانی"، به طور غیر مستقیم  رد پایی از هویت سیاسی او می دهد، آنجا که می نویسد: "بارها خود من شاهد بودم که شخص لاجوردی در زمانی که بازار "حسین روحانی" کساد شده بود و یخ تاثیرگذاری او روی زندانیان چپ نگرفته بود، اعلام می کرد همین روزها «علیرضا سپاسی» را هم می آوریم اینجا تا برای شما بلبل زبانی کند. خوشبختانه « سپاسی» با مقاومت قابل تحسینش، مرگ سرخ و سرافرازانه را برگزید. بهمین خاطر از آبان ماه 61، هیچگاه دیگر لاجوردی اشاره ای به علیرضا نکرد".

اما این اشاره غیر مستقیم ، از آنجا که نسل جوان ایران ممکن است با هویت سیاسی "حسین روحانی" نیز آشنا یی نداشته باشد، هرگز نمی تواند توجیه گر حذف هویت سیاسی رفیق"سپاسی اشتیانی" جانفشان کمونیست و عضو کمیته مرکزی سازمان پیکار باشد.

هر انسان مبارز، از زمانی که پای در عرصه میدان مبارزه می گذارد، آنهم مبارزه طبقاتی با هدف محو سلطه سرمایه داری و استقرار سوسیالیسم، بدون شک هویت سیاسی و مبارزاتی اش نسبت به هویت شناسنامه ای اش از قبیل اینکه کی و کجا بدنیا آمده است، در الویت بیشتری قرار می گیرد. هویت سیاسی – تشکیلاتی هر انسان، بیانگر آرمان ها و نوع نگاهش به روند مبارزه طبقاتی ست. بیان اهمیت این موضوع نه فقط از طرف خود رفقایی که در میدان مبارزه پیکار کرده و جان باخته اند، امری اساسی در جهت معرفی شان بوده است، بلکه در سطح جنبش نیز همواره جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است.

هویت سیاسی جان فشانان مبارز و کمونیست و حساسیت روی بیان آن، علاوه بر متن جنبش کمونیستی ایران، در نوشته ها و خاطرات همه زندانیان سیاسی به عنوان امری مسلم پذیرفته شده است. اهمیت موضوع تا بدان حد بوده که در بسیاری از نوشته ها تلاش شده تا آخرین دیدگاه و تحولات فکری – سیاسی جان باختگان عرصه مبارزه طبقاتی، با رعایت امانت کامل بیان گردد. تا جامعه و جنبش کمونیستی ایران از آخرین تحولات و هویت سیاسی این جان باختگان راه آزادی و سوسیالیسم مطلع گردند. چنانکه خود محمود نیز در یکی از آخرین نوشته های خود در کنار نامش عنوان "همکار گفتگوهای زندان" را آورده است. تا آخرین هویت سیاسی خود را که هم اکنون در چهار چوب گفتگوهای زندان به فعالیت سیاسی و مبارزاتی اش ادامه می دهد، به خوانندگان خود ارائه دهد.

رویکرد محمود به حذف هویت سیاسی منصور اسکندری(مهران) عضو کمیته مرکزی و هیئت تحریره سازمان چریکهای فدایی خلق(اقلیت) و اشرف بهکیش از کادرهای ارزنده این سازمان، به مراتب تاسف بارتر است. از زمانی که مصاحبه رفیق خوبم محمود را خوانده ام، تا این لحظه که در حال نوشتن این سطور هستم، بارها از خود پرسیده ام چطور محمود توانسته در وادی چنین سیاستی هولناک گام بگذارد؟ در طول این چند روز، مدام به دنبال چرائی چنین رویکردی بوده ام. بارها از خود پرسیده ام، آیا ممکن است محمود نیز در کینه ورزی و دشمنی با سازمان فدائیان (اقلیت)، تا بدان حد پیش رفته باشد که برای  پرهیز از عنوان سازمان چریکهای فدایی خلق(اقلیت) در کنار نام این رفقا، اقدام به حذف هویت سیاسی این رفقای جانفشان کمونیست کرده است؟ امیدوارم این برداشت من درست نباشد. چرا که اگر محمود با چنین پیش زمینه ای به این شیوه از کینه ورزی روی آورده باشد، مایه تاسف است و پذیرش این واقعیت برایم بسیار دردناک است. اگر چه پیگیری این رویکرد از طرف نشریه "پیام فدائی"، کمترین شبه ای بر جای نمی گذارد که محمود و  "پیام فدائی" در پیشبرد این سیاست همگام بوده اند.

محمود در سطور بالاتر و در پاسخ به سوال "آیا از شهادت زیر شکنجه زندانیان سیاسی در آن زمان اطلاعی دارید؟ اگر دارید لطفاً توضیح دهید"، پس از ذکر نام "سپاسی آشتیانی" که من در سطور بالاتر این نوشته، کل پاراگراف مربوط به او را آوردم می نویسد :

"دومین کسی که من می دانم در زیر شکنجه به خیل جانفشانان پیوست، رفیق جانفشان «زهرا بهکیش معروف به اشرف بهکیش » (1) بود که من بارها در نوشته های خودم به آن اشاره داشتم".

چنانچه مشاهده می کنید با آوردن عدد یک در داخل پرانتز، خواننده جهت توضیح بیشتر در مورد این رفیق، به زیر نویس رجوع داده شده است. اولین چیزی که به ذهن خطور می کند و انتظار می رود این است که اطلاعات بیشتری در مورد اشرف بهکیش بویژه در مورد هویت سیاسی – تشکیلاتی این رفیق، به خواننده داده شود.  

.

در زیر نویس نشریه "پیام فدائی"، که به نظر می رسد وارد سیاست بازی آشکاری شده است، آمده:

(1) – رفیق زهرا بهکیش از کادرهای مخفی سازمان چریکهای فدائی خلق در دوره شاه بود که با نام اشرف (نام سازمانی اش در همان زمام) شناخته می شد (پیام فدائی). تاکید از من است.

نشریه "پیام فدائی" ارگان چریکهای فدائی خلق،  با در غلتیدن به رویکرد سیاست کینه ورزی کور با سازمان فدائیان (اقلیت)، آنچنان پیش رفته که خود را مجاز می داند هویت سیاسی – تشکیلاتی رفیق اشرف بهکیش را که تا زمان دستگیری اش در تابستان 62، و جانباختنش در زیر شکنجه ی شکنجه گران جمهوری اسلامی، از کادرهای برجسته سازمان چریکهای فدائی خلق (اقلیت) بوده، حذف نماید.

جالب اینجاست که محمود در زیر نویس متن مصاحبه اش که خودش به صورت مجزا برایم ارسال کرده همان جملات متن مصاحبه را مجددا به عنوان زیر نویس تکرار کرده است. (1) زیرنویس: زهرا بهکیش معروف به اشرف بهکیش » (1) بود که من بارها در نوشته های خودم به آن اشاره داشتم.

اگر چه محمود اقدام به حذف کامل هویت سیاسی رفیق اشرف بهکیش کرده و اساسا چه در زمان شاه و چه در جمهوری اسلامی از بیان هویت سیاسی این رفیق جانفشان پرهیز کرده است. اما رویکردش در این اقدام، نسبت به شیوه "پیام فدائی" به مراتب پسندیده تر است.

من آرزو می کردم که زیر نویس مصاحبه در "پیام فدائی" نیزف از آن خود محمود بود. چه در این صورت می توانستم به خود بقبولانم که فقط یک رفیق به این ورطه هولناک در غلطیده است. اما چه کنیم که چریکهای فدائی خلق به عنوان یک جریان مبارز بسی فراتر از محمود در این وادی گام گذاشته اند. کتمان کل حقیقت اگر چه نفرت انگیز است، اما گفتن نیمی از حقیقت نفرت انگیزتر از کتمان کل حقیقت است.

محمود رفیق خوب سالهای زندان و تبعید، در کینه ورزی با سازمان فدائیان (اقلیت)، با حذف هویت جانفشانان کمونیست این سازمان، خاک در چشم کل حقیقت پاشیده و  نشریه "پیام فدائی" با مثله کردن حقیقت، خوانندگان خود را در بیابانی برهوت در جستجوی کل حقیقت رها کرده است.

چرا که، خواننده زیرنویس این مصاحبه، باید در انبوه نام ها و جریان های منشعب از سازمان چریکهای فدائی خلق ایران، جستجوگر هویت سیاسی – تشکیلاتی رفیق اشرف بهکیش باشد.

من

درد در رگانم

حسرت در استخوانم

چیزی نظیر آتش در جانم

                               پیچید.

سرتاسر وجود مرا

                        گویی

چیزی به هم فشرد

تا قطره ئی به تفتگی خورشید

جوشید از دو چشمم.

           ***

 امیدوارم بحث من در دالان های بحث های انتزاعی خارج کشوری، به بهانه رد یا دفاع از این سازمان یا به همان تشکیلات سیاسی، به مسلخ برده نشود. بحث من دفاع از ارزش ها و پرنسیب های کمونیستی ست. پاسداری از هویت سیاسی جانفشانان مبارز و کمونیست است. نگذاریم اختاپوس کینه ورزی کور، بر جان و اندیشه هایمان آنچنان خانه کند که ما را به ورطه سقوط بکشاند.

                                               29 اکتبر 2007 -  7  آبان  86

(1)- زیر نویس

رفیق منصور اسکندری (مهران): عضو کمیته مرکزی و تحریریه  سازمان سازمان چریکهای فدائی خلق (اقلیت) بود. در 500 امین شماره نشریه کار، ارگان سازمان فدائیان (اقلیت) در گرامی داشت یاد و خاطره رفیق منصور اسکندری (مهران) چنین آمده است: ...رفیق منصور پس از دستگیری توسط ساواک شاه در سال 1352 و تحمل شکنجه های بسیار و مقاومت دلیرانه در مقابل دژخیمان، در اعتلای انقلابی سال 57، به هنگام فتح زندان ها توسط کارگران و زحمتکشان ایران آزاد شد و به قیام مبارزات توده ها پیوست. او سریعا در ارتباط ارگانیک با سازمان چریکهای فدائی خلق قرار گرفت.

از جمله فعالیت های ارزشمند رفیق منصور پس از قیام 57، کمک به انتشار نشریه کار به عنوان ارگان سازمان گر و فعالیت در بخش کارگری سازمان بود. ... با اوج گیری مبارزات طبقاتی در جامعه و پس از طرد اکثریتی های خائن از سازمان، منصور به عضویت کمیته مرکزی سازمان در آمد و همچنان عضویت هیئت تحریریه کار و مسئولیت کارگری تهران را عهده دار بود.... رفیق منصور اسکندری یک هفته قبل لز تشکیل نخستین کنگره اقلیت در سال 60 دستگیر شد. با توجه به شناختی که رژیم از وضعیت تشکیلاتی او داشت، وی را تحت شدیدترین شکنجه ها قرار داد. اما او با مقاومت مطلق خود بر این ایمان خلل ناپذیر تمامی کارگران و کمونیست های جهان صحه گذاشت که با بستن لب ها و فدا کردن جان خویش، باید اسرار سازمانی و جنبش کمونیستی نوین ایران را حفظ نمود و این چنین مرگش، آموزنده و افتخار آفرین بود.

رژیم در آبان ماه سال 62، رفیق اسکندر را پس از یک سال و اندی شکنجه های مرگ آور، به جوخه اعدام سپرد.

رفیق اشرف بهکیش: از کادرهای مخفی سازمان چریکهای فدائی خلق در قبل از قیام 57 بود. این رفیق بعد از قیام تحت مسئولیت رفقا محمد رضا بهکیش (کاظم) و احمد غلامیان لنگرودی (هادی)، در ارتباط با انتشارات سازمان کار می کرد. رفیق اشرف بعد از انشعاب به اقلیت پیوست و در بخش محلات و دوره کوتاهی هم در بخش نظامی فعالیت داشت. بعد از ضربات سال 60، مسئولیت سازماندهی بخش محلات را به عهده گرفت. او عضو کمیته مرکزی محلات بود که رهبری این کمیته را نیز به عهده داشت. رفیق اشرف بهکیش همچنین عضو کمیته اجرائی تشکیلات داخل کشور اقلیت تا شهریور 62 بود که به دست دژخیمان رژیم گرفتار شد و در زیر شکنجه های شکنجه گران جمهوری اسلامی جان باخت. در صفحه جانباختگان سازمان فدائیان (اقلیت)، در قسمت کادرهای سازمان، نام این رفیق تنها با نام شناخته شده اش، اشرف بهکیش در کنار رفقایی همچون سعید سلطانپور و نفیسه ناصری (نسترن)، آمده است.

رفیق علیرضا سپاسی آشتیانی: عضو کمیته مرکزی سازمان پیکار بود. در سایت اندیشه و پیکار در باره سپاسی آشتیانی آمده است: سپاسی آشتیانی عضو رهبری مجاهدین م . ل و عضو مرکزیت پیکار، در اوایل اسفند 60 دستگیر و زیر شکنجه های دژخیمان جمهوری اسلامی جان باخت.

در این سایت همچنین به نقل از یکی از همزندانیان سپاسی آشتیانی آمده است: در کمیته مشترک با یکی از رفقا، در دو سلول روبروی هم بودیم. او می گفت سپاسی را به شدت شکنجه کرده بودند و خیلی از افراد رژیم به سلولش مراجعه می کردند و گاه او را مخفیانه زیر نظر داشتند. یک شب که او را به شدت شکنجه کرده بودند به سلولش آوردند. چند پاسدار او را حمل می کردند. پس از مدت کوتاهی که او فریاد می زد نگهبان، نگهبان، دکتر ، بعد با صدای بدو بدو و باز و بسته شدن در سلول و شلوغی غیر عادی، فهمیدم که او جان باخته است.

عباس امیر انتظام نیز در یکی از نامه های خود ( به جامعه حقوق بشر در برلین) شهادت داده است که علیرضا سپاسی آشتیانی را در زیر شکنجه کشته اند.