امید یا یاس؟

مقاله ای از ولف گانگ کالک

دادگستری اسپانیا تا کنون طبق پرنسیپ  حقوق جهانشمول تلاش برای محاکمه جانیان نقض حقوق انسانی بطور مثال علیه دیکتاتور سابق شیلی را دنبال می نمود. از این پس پیگیری این مقوله باید به حوزه های ملی برگردانیده شود. دخالت سیاسی!

" ٍ "امید یا یاس"   De la frustración a la esperanza"روزنامه دانشگاه مادرید تیتر ترم تابستانی خود را با تیتر
در باره مقوله پیگرد جانیان در سطح بین المللی توسط بالتازار گارسونٍ، قاضی مشهور اسپانیائی اختصاص داد. باتوجه به رویداد های چند ماهه اخیر در اسپانیا این تیتر نشاندهنده بازگشت از امید به یاس می باشد.

زیرا امیدی که دادگستری اسپانیا  در بین قربانیان نقض حقوق بشر و سازمان های حقوق بشر از زمان دستگیری دیکتاتور سابق شیلی، آگوستو پینوشه در سال ١٩٩٨ ، ایجاد نموده بود، اکنون هدف نابودی قرار گرفته است.پرونده محاکمه عاملان نقض حقوق بشر بسته می شود و قوانین اسپانیا که پیگرد جانیان را ممکن می ساخت، باید تغییر نمایند.
مبارزه برای پیگرد پرونده ها

سران دولتهای روآندا، اسرائیل، چین و آمریکا و همچنین سران دولت های اتحادیه آفریقا از تابستان ٢٠٠٨ تلاش در تغییر این وضعیت دارند. آنها به پیگرد قانونی ناقضان حقوق بشرروآندا، چین ، اسرائیل و آمریکا اعتراض می کنند. پیگیری هر کدام از این موارد در سطح بین المللی در تقابل شدید قرار گرفته است. دادستان کل اسپانیا با ذکر این مطلب که اسپانیا اجازه  ندارد که جایگزین دادگاه جزائی بین المللی شود، به کمک دولتهای معترض آمده است.
باید گفت که مشکل را نشناخته اند. زیرا بیشتر مواری که توسط دادگاه های اسپانیا پیگیری می شوند در حوضه اختیارات دادگاه دن هاگ قرار ندارند. زیرا این جنایات قبل از به موعد اجرا در آمدن اساسنامه در سال ٢٠٠٠ اتفاق افتاده اند و یا توسط دولت هائی که اساسنامه این دادگاه را نپذیرفته اند. اما استدلال های اصولی در این بحث های احساسی جائی ندارند.
(Ley Orgánica del Poder Judical) در مراحل قانونی ای که خالی از اشکال هم  نبودند، کنگره اسپانیا این قانون را تغییر داد. از این پس پیگرد بین المللی جنایات شکنجه و نژاد کشی در آینده  فقط باید شامل مواردی باشند که یا در خاک اسپانیا یا علیه شهروندان اسپانیائی و یا در مورد اعمالی که رابطه مشخصی با اسپانیا بدون در نظر گرفتن  مورد آن داشته باشند، دنبال گردد.

چرا این مراحل در اسپانیا اهمیت دارد؟  پیگیری جنایات ضد بشری در سطح بین المللی در اسپانیا پس از محاکمه سران جنایات جنگی در دادگاه های نورنبرگ و توکیوتصویب شده بود. دیگر نمی بایست پیگیری یا عدم پیگیری عاملان نژاد کشی و جنایات جنگی تنها درحیطه رسیدگی دولت های ملی قرار داشته باشند. از این پس دولتهای جهان باید به عنوان یک مجموعه، رسیدگی به این جنایات را در زمانی که پیگری جنایت نقض حقوق بشردر کشوری بدون پاسخ می ماند، به عهده می گرفت. این پروسه تا دهه ٩٠ یعنی پس ار پایان جنگ سرد با آغاز تریبونال سازمان ملل متحد علیه یوگوسلاوی و روآندا و تشکیل دادگاه بین المللی جنایت جنگی در لاهه ادامه یافت. در این مرحله دادگاه بین المللی دادگاه جزائی  شکل گرفت. اما قضات بین  به عنوان تنها مسئول رسیدگی به نقض حقوق بشر در مناطق و زمان مشخصی شد که از امکانات محدودی برخوردار است. به این دلیل در برخی از کشورهای  اروپائی پرونده پیگیری متهمان مظنون به نقض حقوق بشر در مورد کشورهای غیر عضو به جریان افتاد.

جانیان حقوق بشرطبق به اصطلاح پرنسیپ حقوق جهانی به خاطر جنایاتی که  در خارج از مرزهای این کشور توسط شهروندان و یا علیه شهروندان کشورهای دیگر انجام شده باشد، تحت تعقیب قرار می گیرند.این مسئله از زمانی که چند مورد و به ویژه مورد پیگرد جانیان کشورهائی که سقوط نموده و یا تضعیف شده بودند به مورد اجرا در امد. به این ترتیب در دهه ٩٠ در آلمان در مورد بوسنی های صربستان و پیگیری مضونین متهم به جنایت نژادکش روآندائی در بلژیک با موفقیت پیگیری شد.

اما این پیگیری ها بسیار گزیده انجام گرفت. زمانی که دادگستری بلژیک پیگیری آریل شارون و سران آمریکا  را به خاطر جنگ علیه عراق  در دستور کارخود  قرار داد، تحت فشار شدید قرار گرفت.  بلژیک  بدون برخورداری از حمایت سایر کشورهای اروپائی تحت تهدید آمریکا و تهدید به برچیده شدن پایگاه ناتو در بروکسل مجبور به عقب نشینی شد و مسئولین آن  بشدت تحت فشار قرار گرفتند. در آلمان قوانین مجازات جانیان بین المللی از طرفی در سال  ٢٠٠٠ تصویب شد که  پیگرد قانونی را مجاز دانسته است. اما قاضیان پیگرد بانیان جنایت در بکار گیری این قانون از زمانیکه تشکیل پرونده علیه هم پیمانان ازبک و یا آمریکائی آنان در دستور کار باید قرار می گرفت،  کم کاری می کنند.

تاثیر پیگرد پینوشه

در اینجا باز به نقش اسپانیا باز می گردیم: از زمان دستگیری پینوشه در لندن در سال ١٩٩٨ کانون های حقوقی و سازمان های حقوق بشر پرونده های بسیار ضخیمی را علیه ارتش و دولت های آرژانتین ، شیلی، گواتمالا، السالوادور، روآندا همچنین علیه چین، اسرائیل و آمریکا به جریان انداختند. این کار دولت اسپانیا چه در کشورهائی که در آنها حقوق بشر نقض می شود و چه در سطح بین المللی ،  به تقویت  دفاع از حقوق بشر کمک نمود . با دستگیری پینوشه انگیزه ای در بین سازمان های حقوق بشر و حقوقدانان سراسر دنیا قوت گرفت و زمینه  ای برای پیگرد دیکتاتورها در سایر کشورهای جهان که  مجازات آنان دشوار به نظر می رسید، به وجود آمد. مورد پینوشه یک مورد استثنائی بود و آغازگر طرح اولیه ای شد که  رفع  آسیب های مربوط به مصونیت از مجازات  مجریان نقض شدید حقوق بشر را برای قربانیان و جامعه ممکن وراهکارهای  بررسی حقوقی چنین جنایاتی را به لحاظ حقوقی و سیاسی هموار ساخت.
این مسئله تاثیرخود را در بسیاری از کشورهای جنوب نشان داد. در کشورهائی که در انان در سطح محلی و یا کشوری علیه جانیان نقض حقوق بشر این مورد تاثیر داشت ، می توان از مورد موفقیت آمیز محاکمه آلبرتو فوجی موری در کشور پرو که خانم نائومی  روت- آریزاس ، کارشناس حقوق امریکائی از آن به عنوان تاثیر (پیگرد) پینوشه نام می برد.

جمع آوری مدارک

بدون شک محکوم کردن دیکتاتور سابق شیلی در سطح بین المللی در تصمیمات حقوقی و بحث ها نقش مهمی را در این مراحل  داشته است. در محاکمات آرژانتین که در حال حاضر علیه بیش از صد نفر ار اعضای ارتش آرژانتین جریان دارد ، دولت اسپانیا دستگیری آنان را از طریق حکم جلبشان عملی ساخته است. در طول بیش از ده سال مدارک بیشماری از جمله اظهارات شاهدین توسط اسپانیا جمع آوری شده است.
این مدارک جمع آوری شده در اختیار دولت آرژانتین قرارگرفته است و از آن استفاده می شود.

علیرغم چنین موفقیت هائی به نظر می رسد که وارد مرحله دیگری شده ایم: طبیعتا قاضی سئوال برانگیز وتوانای این پرونده، بالتازار گارسیون که همچنان از تکبر متمایل به امید می درخشد در ترم تابستانی که بیشترشرکت کنندگانش دانشجو هستند، در مورد پرونده هائی که به همت او تکمیل شده اند ،سخن خواهد گفت. اما در گفتگوهای خصوصی او بیشتر در فکر است تا چیز دیگر. چون حملاتی که به او و همکارانش می شود بیشتر از جانب احزاب و دستگاه دادگستری اسپانیا به طرف آنان نشانه رفته است. بیش ازهمه  او از طرف حزب خلق در مظان حمله قرار گرفته است، زیرا  در کنارمقام  قاضی پرونده موارد نقض حقوق بشر، قاضی پرونده تروریسم دولتی، موادمخدرو رشوه خواری در اسپانیاست و در مقابل سیاستمداران پرقدرت اسپانیا کوتاه نمی آید.
در اواسط دهه ٩٠ اودوستان عضو حزب سوسیالیست خود  را به جرم شکنجه و کشتن یکی از متهمین به  عضویت درسازمان مخفی باسک به محاکمه کشاند. در پیگیری پرونده های رشوه خواری علیه اعضای بالای حزب خلق در مادرید و والنسیا این حزب  تلاش نمود تا گارسون را متهم به داشتن قصد  محاکمه سیاسی همه اعضای این حزب نماید که در این امر موفق نشد. تلاش گارسون در پرونده رسیدگی به جنایت علیه بشریت در زمان رژیم فرانکو نیز به منزله دست فروکردن در لانه زنبور بود. قرار بود که علت قتل بسیاری از ناپدید شدگان وکشته شدگان از جمله قتل نویسنده  اسپانیائی ،گارسیا لورکا در زمان دیکتاتوری فرانکو اتفاق افتاده است ، پیگیری شود و گورهای دستجمعی نبش قبر شوند. دادگاه سراسری مادرید با یک مصوبه  سئوال  برانگیز، پیگیری این پرونده ها را متوقف ساخت. با این وجود حزب دست راستی اسپانیا علیه گارسون به خاطر مقاومت در مقابل قانون به دلیل جمع آوری مدارک شکایت نمود. در کمال تعجب علیرغم بسته شدن این پرونده توسط گارسون،  پرونده شکایت علیه او توسط دادگاه عالی اسپانیا    تائید شد.
اسپانیا به عنوان موتور و پیام آور یک پروسه حقوقی بود. در آنجا محاکمه جزائی به نمایندگی از طرف کشورهای اروپائی انجام می گرفت که  در سایر کشورهای دیگر به لحاظ تنگناهای حقوقی و سیاسی عملی نبودند. بیشتر این محاکمات علیه شهروندان آفریقائی و دولت های مغلوب بودند که به لحاظ حقوقی دلائل حقوقی کافی علیه آنان وجود داشت.  اما این محاکمات بیش از همه در آفریقا وهمچنین در سایر کشورهای جنوب مورد انتقاد شدید قرار گرفتند. بنابراین اگر این مدل اسپانیائی شکست بخورد، مجازات جانیان نقض حقوق بشر واگر نگوئیم کلیت گفتمان حقوق بشر ،دوباره مشروعیت خود را از دست می دهد.
راه حل این امر حمایت از شیوه عملکرد اسپانیا در همه سطوح اروپا و براه اندازی محاکمه حقوقی در کشورهای دیگر اروپاست.

اما استدلال های اصولی در این بحث های احساسی جائی ندارند.
حزب خلق اسپانیا همچنان مصمم بر محاکمه بالتازار گارسون است.

and Human Rights (www.ecchr.de), ولف گانگ کالک یک وکیل د ر برلن  موسس و دبیر کل   European Center for Constitutional
وکیل قربانیان شکنجه  در آرژانتین، ازبکستان، چچن، عراق و گوآنتانامو است

ترجمه: میلا مسافر

منبع روزنامه تاگس سایتونگ
http://www.taz.de/1/archiv/print-archiv/printressorts/digi-artikel/?ressort=hi&dig=2009%2F08%2F15%2Fa0039&cHash=2e755cc1d9